Herribilduaren sorrera

Bere sorrera erromatar ondorengo garaikoa izan daiteke, bertan aurkitutako erromatar hilarriek adierazten duten moduan, baita Kontrastakoek eta Gastiaingoek ere.

Uribarriko bide-trazatua diseinu geometrikoa dauka. Goi Erdi Aroan oso erabiliak ziren bi ibilbideen bidegurutzean dago kokatuta.

Haietako bat Ebro ibaiko arroak Kantauriko isurialdearekin lotzen zuen ibilbide erromatarren ondorengo garaikoa litzateke. Ibilbide honek haraneko zabalera gurutzatzen zuen hegoaldetik iparraldera, Lanako Ibarreko Gastiain herritik ekialdeko Lautadarantz, Mendate Berriatik, Iturrieta Mendietatik eta Opakua Mendatetik igarota.

Beste ibilbidea haraneko luzera ardatza segitzen zuen ekialdetik mendebaldera, Amezkoa Beheko Nafarroako lurrak Arabako Laminoria, Kanpezu eta Maeztukoekin lotuz. Herribildua gurutzaten duten bi ibilbide hauek “lau errege-bideak” osatzen dute.

Kale Nagusiaren hasieran eta amaieran, Gastiainetik Mendate Berrirako ibilbide zaharrean San Cristobal eta Andra Maria baselizak daude.

Kokagune estrategikoari esker Uribarri Harana baseliza ugari izan ditu, baita XVI. Mendean ospitalea ere. Guneko iparraldean Lezeta Andra Mariren Baseliza eraiki zuten. Aintzinean, jendez hustutako izen bereko parrokia izan zen gaur egungo herriaren hazia. Templua 1774.urtean hondatu zen, harria berrerabili zuten Uribarri-Haraneko eliz-ataria eraikitzeko.

Uribarri Harana herrixka mantendu zen Alfonso X. Jakitunak Kontrastari Puebla-Karta eman zionetik Alda herrixkarekin batera, baina Enrique II-ak Gaonatarren leinukoei eman zien jaurerria. Ondoren, Lazkanotarren baroierri izatera pasa zen arte. 1654an Felipe II.ak Kontrastatik herribildu independiente titulua eman zion. XVIII. Mendean Arteagatarren eskuetara pasa zen, ondoren Campovillar Markesenera.

Lazkanotarrek Uribarrin jauregi bat eraiki zuten non denboraldi luzeak pasatzen zituzten, eraikuntzazko elementu bakan batzuk kontserbatu dira.